دوران زندگانی حضرت علی (ع)

 ((دوران زندگانی حضرت علی (ع) ))

دوران زندگانی ۶۳ ساله حضرت علی (ع) را می توان به پنج بخش تقسیم کرد :

حضرت

۱-از ولادت تا بعثت پیامبر اکرم (ص)

۲-از بعثت تا هجرت

۳-از هجرت تا رحلت پیامبر گرامی (ص)

۴-از رحلت نبی اکرم (ص) تا خلافت ظاهری

۵-از خلافت تا شهادت

از ولادت تا بعثت

حضرت علی (ع) در سال سی ام عام الفیل ( ده سال قبل از بعثت ) در خانه خدا چشم به جهان گشود . پیامبر اکرم (ص) ، علی (ع) را برای تربیت از شش سالگی به منزل خود آورد و هیچ گاه آن حضرت را از خود جدا نکرد. امام (ع) در توصیف این دوران می فرماید :

«… من در آغوش پر مهر او بزرگ شده ام . به هنگام کودکی ، پیامبر مرا به دامان می گرفت ، به سینه می چسبانید و در بستر خویش جای می داد ، بدنش را به بدنم می چسباند و من بوی خوش او را استشمام می کردم ، غذا را می جوید و در دهانم می گذاشت …»

از بعثت تا هجرت

در این دوره نقش امام (ع) در دو حادثه مهم می درخشد :

نخست اسلام آوردن امام به عنوان اولین مسلمان است که قرآن چنین پیشگامی را می ستاید . و پیامبر اکرم (ص) نیز به چنین سبقتی تصریح می فرماید :

«نخستین کسی که ( در روز رستاخیز ) با من در کنار حوض کوثر ملاقات می کند ، پیشقدم ترین شما در اسلام ، علی بن ابی طالب است.»

دیگری ، خوابیدن حضرت علی (ع) در بستر پیامبر(ص) در « لیله المبیت » است . امام با جانبازی خویش ، جان پیامبر مکرم (ص) را – که دلیران قریش تصمیم داشتند وی را در آن شب بکشند و لذا به خانه او هجوم آورده بودند – حفظ کرد و خطر کرد و خطر ها و پیامدهای آن را بر خویش هموار ساخت.

از هجرت تا رحلت پیامبر (ص)

امین رسول الله (ص) : رسول اکرم (ص) پس از تصمیم بر هجرت به مدینه ، امین تر از علی (ع) برای جانشینی خود در مکه نیافت ، از این رو ، حضرت را مأمور دو کار کرد :

امانت های مردم را – که نزد حضرت بود – به صاحبانش بازگرداند و قرضهایش را ادا کند و دخترش زهرا (ع) و برخی دیگر از زنان را به مدینه آورد.

علی (ع) برای انجام سفارش های پیامبر (ص) سه روز در مکه ماند . سپس به اتفاق همراهان در قبا به پیامبر (ص) ملحق شد.وقتی دیدگان رسول خدا (ص) به علی (ع) افتاد ، دید پاهای آن حضرت در اثر پیاده روی زیاد تاول زده و خون از آن می چکد ، در حالی که اشک از دیدگانش می ریخت ، علی (ع) را در آغوش گرفت و برایش دعا کرد ، سپس از آب دهان مبارک بر پاهای علی (ع) کشید و آثار جراحت بر طرف شد .

برادر رسول خدا (ص) : علی (ع) به خاطر فداکاری ها و جانبازی هایش در راه حق ، چهره ای بی نظیر است .وی بجز غزوه تبوک – که به امر پیامبر در مدینه ماند – در بقیه غزوات حضور فعال داشت و غالبا در اثر ایثار و دلاوری های آن حضرت ، سپاه اسلام بر شرک غلبه می نمود و اگر جانبازی های این پیشتاز اسلام نبود ، چه بسا مشرکان و کفار چراغ رسالت را به آسانی خاموش و پرچم حق را سرنگون می کردند . پیکار های بدر، احد ، خندق ، خیبر و … یادآور رشادت های مخلصانه آن امام همام است.

جانشینی پیامبر (ص) : پیامبر (ص) از آغاز دعوتش ، ولایت را با توحید و نبوت بیان فرمود و از جانب خدا مأمور بود که ولایت علی (ع) را بر امور دین و دنیای مسلمانان و جانشینی وی را پس از خود ، اعلام نماید. این رسالت بارها توسط آن عزیز اعلام شد که تفصیل آن در زندگی پیغمبر (ص)گذشت.

از رحلت پیامبر تا خلافت ظاهری

سقیفه و غصب خلافت : لحظاتی که علی (ع) مشغول غسل رسول خدا (ص) بود و مسلمانان در انتظار پایان مراسم غسل کفن بودند ، خبر آوردند که جمعیتی از انصار در      « سقیفه بنی ساعده » جمع شده و درباره انتخاب خلیفه بحث می کنند . عمر و ابوبکر با نگرانی همراه عبیده وارد سقیفه شدند . عمر خواست زمینه را برای خلافت ابوبکر آماده سازد ولی ابوبکر مانع شد و خود به سخن پرداخت و انصار را به بیعت با عمر و ابوعبیده  فرا خواند اما عمر متقابلا ابوبکر را بر خود ترجیح داد و او را شایسته تر دانست.

سرانجام پس از کش مکش های فراوان بین مهاجران و انصار ، کفه ترازو به نفع ابوبکر سنگین و وی با پنج رأی به عنوان خلیفه برگزدیده شد.

عکس العمل امام (ع) : اجتماع سقیفه با بیعت عده ای از انصار و مهاجران با ابوبکر به پایان رسید و برای بیعت عمومی رهسپار مسجد شدند . عمر در بین راه در پیشاپیش جمعیت حرکت می کرد و به هر کسی می رسید ، او را وادار به بیعت با ابوبکر می کرد.

علی (ع) از سر و صدای جمعیت از حادثه مطلع شد و با شنیدن استدلال مهاجران برای شایستگی ابوبکر به خلافت فرمود : اینها به درخت استناد کردند ، ولی میوه و ثمره آن را نابود ساختند .

دومین عکس العمل امام(ع) زمانی بود که عده ای از افراد بیعت کننده با ابوبکر ، دور حضرت و بنی هاشم را در مسجد گرفتند و آنان را تهدید کردند که اگر بیعت نکنید ، با شمشیر درباره شما حکم می کنیم . حضرت در پاسخ فرمود :

«من برای این بیعت سزاوارترم .شما باید بامن بیعت کنید . شما به موجب قرابت با رسول خدا (ص) ، خلافت را از انصار گرفتید … من نیز با شما چنین استدلال می کنم … من وصی و وزیر و حامل علم او هستم … »

سومین عکس العمل آن حضرت خطابه ای است که در برابر انصار و مهاجران ایراد فرمود . این خطبه آنچنان قوی و مستدل بود که جماعتی از انصار گفتند : ای ابوالحسن ! اگر انصار این سخنان را قبل از بیعت با ابوبکر می شنیدند ، حتی دو نفر درباره تو اختلاف نمی کردند( همه تو را به خلافت بر می گزیدند. )

موقعیت حساس :موقعیتی که امام (ع) در آن قرار گرفته بود ، بسیار حساس بود . از یک سو خلافت از مسیر خود بیرون رفته و از دیگر سوی اختلافات بین مسلمانان رایج شده بود و تنها دو راه برای امام وجود داشت : قیام و بازپس گیری حق خود با سکوت برای حفظ اسلام . و امام راه دوم را برگزید راهی که مورد رضایت الهی و تأمین کننده مصالح امت بود ، چرا که با اتخاذ روش نخست اصل اسلام ضربه می خورد . اکثر مورخان نوشته اند که حضرت پس از رحلت زهرا (ع) بیعت کرد و پیوسته حوادث ناگوار گذشته را یاد می آورد.

دو حادثه مهم دیگر دراین دوران به وقوع پیوست : یکی غصب فدک به دستور ابوبکر و با تحریک عمر، و دیگری حادثه تلخ رحلت یگانه دختر پیامبر و همسر امام یعنی فاطمه زهرا (ع) در سوم جمادی الاخر سال یازدهم هجری.

مهم ترین فعالیت های امام در دوران ۲۵ سال سکوت : با قتل عثمان در اواخر سال ۳۵ هجری ، چهارمین بخش از مراحل زندگی حضرت زندگی حضرت به پایان می رسد. امام (ع) در این دوره ۲۵ ساله درعین اینکه مخالف حکومت خلفا بود، از ارشاد آنان و همکاری در امور مهم دریغ نورزیدند . برخی از خدمات حضرت به جهان اسلام در این دوره عبارتند از :

گردآوری و تفسیر قرآن ، پاسخگویی به شبهات علمای ادیان دیگر ، بیان احکام رویدادهای نوظهور در اسلام ، پاسخگویی و حل مشکلات سیاسی و علمی خلفاء تلاش های اقتصادی مثل حفر چاه و ایجاد نخلستان برای فقیران.

از خلافت تا شهادت

پذیرش حکومت : با قتل عثمان ، مهاجران و انصار برای تعیین رهبر آینده اسلام به امیر مومنان روی آوردند . صحابه بزرگی مثل ابوایوب ، ابوالهیثم ، طلحه و زبیر در پیشاپیش مردم بودند . در مقابل عدم پذیرش امام ، آنان اصرار فراوان کردند . حضرت در این باره می فرماید :

« ناگهان مردم همانند موهای پشت کفتار مرا احاطه کردند ، بطوری که حسن و حسینم پایمال شدند و دو طرف جامه ام در اثر ازدحام جمعیت پاره شد.»

سرانجام با اصرار فراوان مردم ، بیعت آن حضرت در روز جمعه، ۲۵ ذی الحجه سال ۳۵ هجری انجام گرفت .

نخستین اقدامات امام : امام (ع) پس از خاتمه مراسم بیعت ، اصول و برنامه های حکومت خود را که مبتنی بر روش رسول ا… (ص)بود اعلام کرد و سه موضوع را در اولویت کاری قرار داد :

  • نصب کاگزاران صالح به جای عاملان عثمان .
  • رفع تبعیض و تضمین حقوق مساوی برای همه .
  • باز گرداندن اموال به غارت رفته و تقسیم عادلانه بیت المال .

مخالفان حکومت : حضرت علی (ع) در خطبه ای مخالفان حکومت خود را سه گروه دانسته اند : اصحاب جمل ( ناکئین ) ، اصحاب صفین (قاسطین) و اصحاب نهروان (مارقین).

ناکئین : اینان با ویژگی های روحی پول پرستی ، آزمندی و طرفداری از تبعیض ، نخستین گروه مخالف امام بودند.

رهبران اینان طلحه و زبیر بودند که برای رسیدن به اهداف خود ، بیش از دیگر بیعت کنندگان ، با امام بیعت کردند . اما چون سیاست مساوات در تقسیم بیت المال را از امام دیدند ، به بهانه انجام عمره و با هدف پیوستن به عایشه به مکه رفتند و در آنجا با عایشه ، بنی امیه و استانداران عزل شده دوران عثمان علیه امام متحد شدند و هسته مرکزی ناکئین را بنیان نهادند .

ناکئین با سه هزار نفر به بهانه خونخواهی عثمان و در حالی که عایشه را برشتر سوار کرده بودند بصره را اشغال کرده و پنجاه هزار نفر از مردم بی گناه را با فجیع ترین وضع به قتل رساندند . این حادثه و قرائن دیگر مانند سخنان تحریک آمیز سران سپاه ، تجهیز سپاه سی هزار نفری ، دستگیری و شکنجه استاندار بصره و … بیانگر عزم آنان در براندازی حکومت امام(ع) بود و لذا در جریان جنگ جمل به دستور حضرت به محور فرماندهی ناکئین – کجاوه عایشه – حمله شد و پس از انتقال عایشه به گوشه ای ، شتر را کشته ، بدنش را آتش زده خاکسترش را بر باد دادند تا گوساله سامری دیگری را از بین برده باشند. این جنگ در سال ۳۶ هجری به نفع امیر مؤمنان به پایان رسید.

قاسطین : اینان به رهبری معاویه به همراهی اهل شام و به بهانه خونخواهی عثمان علیه امام شوریدند . با قطعی شدن طغیان معاویه ، امام به نود هزار نیرو که در قالب هفت لشکر سازماندهی شده بودند در پنجم شوال سال ۳۶ در صفین اردو زد. معاویه هم با ۸۵ هزار شامی با در دست داشتن پیراهن خون آلود عثمان ، زودتر از امام خود را به صفین رساند.

جنگِ پراکنده روزهای متمادی ادامه داشت و تلفات زیادی را از طرفین گرفت. معاویه که در بعد نظامی قادر به پیروزی نبود با حیله قرآن بر سر نیزه کردن و تزلزل در بین نیروهای سپاه امام توانست جنگ را با پیشنهاد حکمیت پایان ببرد . در مرحله تعیین حکم ، با اصرار و تهدید هواداران او ، امام ناگزیر شد تا علی رغم میل باطنی خویش – مبنی بر انتخاب مالک – ابوموسی را حکم خویش قرار دهد و او آخرین خیانت به امام و سپاهش را با خلع از خلافت به انجام رسانید .جنگ صفین پس از یکصد و ده روز نبرد و پدید آمدن هفتاد برخورد و کشته شدن یکصد و ده هزار نفر از طرفین در سال ۳۷ هجری پایان یافت.

مارقین : تعدادی از سپاهان امام که حضرت را مجبور به پذیرش حکمیت کرده بودند ، پس از امضای قرار داد حکمیت با شعار «لا حکم الاّ الّله» ، بر امام به خاطر پذیرش حکمیت شورش کردند و خوارج یا مارقین نام گرفتند . سپاه ۶۸ هزار نفری امام در حروراء مقابل اینان صف کشیدند . امام با ارسال چندین نماینده سعی نمود مسأله از طریق مسالمت آمیز حل شود و حتی پرچم امان را به دست ابوایوب داد تا هر کس از خوارج گرد آن بیاید یا به سوی کوفه بازگردد، در امان باشد . در نتیجه هشت هزار نفراز خوارج جدا شدند و چهار هزار نفر باقیمانده به فرماندهی عبدا… بن وهب تا پای جان با امام جنگیدند.

پس از حمله ابتدایی آنان به سپاه امام ، سپاهیان اسلام یکباره هجوم آورده و در کمتر از دو ساعت همه آنان بجز ۹ نفر – به تعداد شهدای اسلام در این جنگ – به هلاکت رسیدند و این همان پیشگویی امام درباره فرجام کار خوارج بود.

شهادت : شهادت محمد بن ابی بکر و مالک اشتر ، تهاجم گروه های غارت و ترور معاویه به قلمرو حکومتی امیر مؤمنان (ع) و قتل عام مردم این شهر ها از حوادث بعدی این دوره بود. سرانجام سه تن از خوارج تصمیم به قتل امام ، معاویه و عمرو عاص گرفتند و ابن ملجم مرادی با همکاری اشعث و تحریک زن پرکینه ای به نام قطام – که از خانواده خوارج بود–   در سپیده دم نوزدهم رمضان سال چهلم هجری به امیر مؤمنان در محراب عبادت ضربتی زد که منجر به شهادت آن حضرت در ۲۱ این ماه شد و این در حالی بود که ۶۳ سال از عمر شریفش می گذشت.

یک نظر

  1. على آن شیر خدا شاه عرب
    الفتى داشته با آن دل شب
    شب ز اسرار على آگاهست
    دل شب محرم سر الله است
    شب على دید و به نزدیکى دید
    گرچه او نیز به تاریکى دید
    شب شنفته است مناجات على
    جوشش چشمه عشق ازلى
    شاه را دید و به نوشینى خواب
    روى بر سینه دیوار خراب
    قلعه بانى که به قصر افلاک
    سر دهد ناله زندانى خاک
    اشگبارى که چون شمع بیزار
    میفشاند زر و میگرید زار
    دردمندى که چولب بگشاید
    در و دیوار به زنهار آید
    کلماتى چون در آویزه گوش
    مسجد کوفه هنوزش مدهوش
    فجر تا سینه آفاق شکافت
    چشم بیدار على خفته نیافت
    روزه‏دارى که به مهر اسحار
    بشکند نان جوین افطار
    ناشناسى که بتاریکى شب
    میبرد شام یتیمان عرب
    پادشاهى که به شب برقع پوش
    میکشد بار گدایان بر دوش
    تا نشد پردگى آن سر جلى
    نشد افشا که على بود على
    شاهبازى که ببال و پر راز
    میکند در ابدیت پرواز
    شهسوارى که ببرق شمشیر
    دردل شب بشکافد دل شیر
    عشقبازى که هم آغوش خطر
    خفت در جایگه پیغمبر
    آن دم صبح قیامت تاثیر
    حلقه در شد از او دامنگیر
    دست در دامن مولا زد در
    که على بگذر و از ما مگذر
    شال شه واشد و دامن بگرو
    زینبش دست‏بدامان که مرو
    شال مى‏بست و ندائى مبهم
    که کمر بند شهادت محکم
    پیشنوائى که ز شوق دیدار
    میکند قاتل خود را بیدار
    ماه محراب عبودیت‏حق
    سر به محراب عبادت مشتق
    میزند پس لب او کاسه شیر
    میکند چشم اشارت باسیر
    چه اسیرى که همان قاتل اوست
    تو خدائى مگر اى دشمن دوست
    در جهانى همه شور و همه شر
    ها على بشر کیف بشر
    کفن از گریه غسال خجل
    پیرهن از رخ وصال خجل
    شبروان مست ولاى تو على
    جان عالم بفداى تو على

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا
web stats tracker
تمامی حقوق این سایت متعلق به دانلود های می باشد.
کپی برداری از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.
CopyRight © 2013-2016 DownloadHi.ir این سایت هیچگونه مسئولیتی در مورد محتوای مطالب منتشر شده اش ندارد و در مورد انتشار برنامه ها،
کلیه مطالب و برنامه های موجود در این سایت از سایتهای معتبر تهیه شده اند و در رابطه با برنامه های ایرانی ثبت شده، در صورتی که
صاحب اثر رضایت نداشته باشد می تواند در قسمت نظرات پیام بگذارد تا ضمن هماهنگی برای ارسال اسناد و مدارک
مربوطه در مورد ثبت برنامه مورد نظر، نسبت به حذف آن اثر طی 72 ساعت اقدامات لازم انجام گیرد.